Uwaga: niedawno wprowadzono na tej stronie zmiany w oryginalnej wersji językowej angielski. Strona w wybranej przez Ciebie wersji językowej jest obecnie tłumaczona przez nasze służby tłumaczeniowe.
Swipe to change

Europejski nakaz aresztowania

Europejski nakaz aresztowania (ENA) zastępuje długie procedury ekstradycji między państwami członkowskimi UE uproszczonym sądowym postępowaniem przekazywania osób do celów ścigania przestępstw albo wykonania wyroku pozbawienia wolności lub zastosowania środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności. Europejski nakaz aresztowania wydany przez organy sądowe jednego z państw członkowskich jest ważny na całym terytorium Unii Europejskiej.

Czym jest europejski nakaz aresztowania?

Europejski nakaz aresztowania to wydany przez organ sądowy jednego z państw członkowskich wniosek o aresztowanie danej osoby w innym państwie członkowskim i o przekazanie tej osoby do pierwszego z państw do celów ścigania przestępstw lub wykonania wyroku pozbawienia wolności lub zastosowania środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności. Mechanizm ten opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych. Zakłada również bezpośrednie kontakty między organami sądowymi.

ENA zapewnia odpowiednią równowagę między skutecznością a ściśle określonymi gwarancjami poszanowania praw podstawowych osoby, która została aresztowana. Państwa członkowskie i sądy krajowe są zobowiązane do przestrzegania praw procesowych podejrzanych i oskarżonych oraz postanowień europejskiej konwencji praw człowieka. Każda osoba aresztowana na podstawie ENA może na przykład korzystać z pomocy prawnika, a w stosownych przypadkach – tłumacza ustnego, zgodnie z prawem kraju, w którym została aresztowana.

Podstawą ENA jest porozumienie między państwami członkowskimi UE zawarte w tzw. decyzji ramowej w sprawie europejskiego nakazu aresztowania.

Państwa członkowskie opracowały również wytyczne dotyczące funkcjonowania systemu ENA w postaci europejskiego podręcznika „Jak wystawiać europejski nakaz aresztowania”.

Co się zmieniło w porównaniu do tradycyjnych procedur ekstradycji?

Europejski nakaz aresztowania wprowadza sześć elementów, które stanowią nowość w porównaniu do tradycyjnych procedur ekstradycji.

  1. Ściśle określone terminy: Państwo, w którym aresztowano osobę, musi przekazać ją do państwa, w którym wydano ENA, w terminie nieprzekraczającym 90 dni od daty aresztowania. Jeżeli dana osoba wyraża zgodę na przekazanie, decyzja zostaje podjęta w terminie 10 dni.
  2. Uproszczone procedury: W odniesieniu do 32 kategorii ciężkich przestępstw zniesiono zasadę podwójnej odpowiedzialności karnej, zgodnie z którą czyn objęty wnioskiem o przekazanie danej osoby stanowi przestępstwo zarówno w państwie wydającym wniosek, jak i w państwie, w którym osoba ta została aresztowana. Europejski nakaz aresztowania wydany w przypadku danego przestępstwa musi być wykonany niezależnie od tego, czy definicja przestępstwa jest taka sama w obu państwach, pod warunkiem że przestępstwo jest ciężkie, a minimalne ustawowe zagrożenie karą pozbawienia wolności wynosi co najmniej trzy lata.
  3. Brak wymiaru politycznego: Procedura, która ma zastosowanie w przypadku ENA, nie zawiera politycznego elementu ekstradycji. Oznacza to, że rozstrzygnięcie o nieprzekazaniu lub przekazaniu danej osoby na podstawie ENA opiera się wyłącznie na postępowaniu sądowym.
  4. Przekazywanie własnych obywateli: Co do zasady państwa UE nie mogą już odmówić przekazania własnych obywateli, chyba że przejmą ściganie w danej sprawie lub wykonanie wyroku pozbawienia wolności w przypadku danej osoby. Podstawowym założeniem ENA jest zasada, że obywatele UE powinni odpowiadać za swoje czyny przed sądami krajowymi na terytorium UE.
  5. Gwarancje: Przekazanie danej osoby może podlegać trzem rodzajom gwarancji, których udziela państwo wydające nakaz:
    a. jeżeli ENA jest oparty na wyroku wydanym (pod nieobecność osoby ściganej), przekazanie może nastąpić pod warunkiem, że osobie ściganej przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w państwie wnoszącym o jej przekazanie;
    b. jeżeli ENA będący podstawą aresztowania danej osoby został wydany w związku z przestępstwem podlegającym karze dożywotniego pozbawienia wolności, przekazanie może nastąpić pod warunkiem, że oskarżona osoba po upływie określonego okresu będzie miała prawo wystąpić o kontrolę orzeczonej kary;
    c. jeżeli wniosek dotyczy ścigania obywatela państwa, w którym osobę tę zatrzymano, lub osoby mającej miejsce zwykłego pobytu w tym państwie, przekazanie może nastąpić pod warunkiem, że dana osoba zostanie odesłana w celu wykonania wyroku pozbawienia wolności.
  6. Podstawy odmowy: Przekazania aresztowanej osoby można odmówić na podstawie trzech obligatoryjnych i siedmiu fakultatywnych przesłanek. Przesłanki obligatoryjne odnoszą się do: zasady ne bis in idem (przekazanie nie może nastąpić, jeżeli dana osoba odbyła już karę za popełnienie tego samego przestępstwa), nieletnich (przekazanie nie może nastąpić, jeżeli dana osoba nie osiągnęła wieku odpowiedzialności karnej w państwie, w którym została aresztowana) oraz amnestii (przekazanie nie może nastąpić, jeżeli państwo, w którym dana osoba została aresztowana, mogło ścigać tę osobę, a przestępstwo jest objęte amnestią w tym państwie). Przesłanki fakultatywne odmowy zależą co do zasady od uznania organów sądowych; na przykład przekazania można odmówić, jeżeli czyny przestępne będące podstawą wydania ENA zostały częściowo popełnione w państwie, w którym aresztowano daną osobę, i jeżeli państwo to będzie ścigać sprawcę tych czynów.

Dane statystyczne

Europejski nakaz aresztowania jest wykonywany we wszystkich 28 państwach członkowskich, przy czym jego analiza wykazała, że instrument ten działa należycie. Chociaż nie wszystkie państwa członkowskie udostępniły dane na ten temat, poniższa tabela przedstawia (w zaokrągleniu) informacje na temat tego, jak powszechnie wykorzystuje się ENA.


2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Wydane nakazy

6 900

6 750

11 000

14 200

15 800

13 900

9 800

10 450

13 100

Osoby odnalezione lub zatrzymane

1 770

2 040

4 200

4 500

6 150

6 460

6 490

5 840

7 850

Osoby przekazane

1 530

1 890

3 400

3 630

5 580

5 370

5 230

4 480

3 460

W większości państw członkowskich przekazanie za zgodą następuje w terminie 14–16 dni, a bez zgody proces ten trwa około dwóch miesięcy. Około 50% przekazań odbywa się za zgodą osoby poszukiwanej.

Ostatnia aktualizacja: 23/07/2015

Stroną zarządza Komisja Europejska. Informacje na tej stronie nie muszą odzwierciedlać oficjalnego stanowiska Komisji Europejskiej, nie ponosi ona również odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane czy odniesienia na niej zawarte. Więcej informacji na temat praw autorskich odnoszących się do stron UE znajduje się na stronie „Informacje prawne”.
W związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej Komisja dokonuje obecnie aktualizacji niektórych treści na tej stronie. Jeżeli dana strona zawiera treści, które nie zostały jeszcze dostosowane w związku z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa, jest to niezamierzone i zostanie wkrótce skorygowane.

Twoje uwagi

Za pomocą tego formularza możesz przesłać nam swoje komentarze i uwagi na temat nowej strony